Fa

« Pháp luật » (Fa, 法) ở đây chỉ những điều lệ và mệnh lệnh do chính quyền ban hành, với những hình phạt chắc chắn sẽ khắc sâu vào lòng người. Theo các nhà Pháp gia, fa là khuôn mẫu, là chuẩn mực, là quy tắc – tức pháp luật hiện hành của quốc gia. Hàn Phi đưa ra một định nghĩa mang tính hành chính: đó là những văn bản được công bố công khai, dựa trên hai đòn bẩy – thưởng và phạt, mà ông gọi là « hai cán quyền lực » ở chỗ khác.

Động lực không phải là niềm tin vào con người, mà là sự nghi ngờ họ. « Khi bậc thánh trị nước, ông không trông cậy vào việc dân chúng tự nguyện làm điều thiện, mà tận dụng sự bất lực của họ trong việc làm điều ác. » Pháp luật không đặt giả định nào về đức hạnh: nó sắp xếp nỗi sợ và dục vọng sao cho lợi ích cá nhân trùng khớp với trật tự. Do đó, pháp luật đòi hỏi phải được công khai – một quy tắc giấu kín không thể gây ấn tượng với lòng người – và phải thống nhất: nó áp dụng như nhau cho cả đại thần lẫn kẻ thấp hèn.

Chính ở điểm này mà fa đoạn tuyệt với truyền thống Nho gia. Chính trị bằng lễ nghi (lễ, 禮) uốn nắn hành vi từ bên trong, bằng sự hổ thẹn và kính cẩn, và nó có tính phân cấp: đối xử với quân vương khác với kẻ hầu. Fa thì san bằng: nó không giáo dục tâm hồn, mà chỉ khống chế những hệ quả từ tâm hồn, và đối xử với các đẳng cấp theo cùng một thước đo.

Fa ≠ lễ Nho giáo – thứ đã được nội tâm hóa và phân hóa, trong khi pháp luật là ngoại tại và đồng nhất. Fa ≠ chính nghĩa – ý thức công chính từ bên trong: Hàn Phi chính xác nghi ngờ mọi tiêu chuẩn nằm trong lương tâm, vì nó quá mơ hồ để trị quốc. Fa cũng ≠ luật tự nhiên hay nhân ái – thứ khởi đầu từ người thân: nó không phải trật tự vũ trụ cần khám phá, cũng chẳng phải tình thương cần lan tỏa, mà là một sản phẩm nhân tạo do quân vương đặt ra và buộc người ta phải kính sợ.