dharma-dhātu
Budizmde *dharma-dhātu*, tüm fenomenlerin (dharma) ortak temeli olan, ayrışmamış ve koşulsuz nihai gerçekliği ifade eder. Bu terim, hem kendi belirleniminden yoksun hem de tüm tezahürlerin anası olan ilk öğeyi çağrıştırır. Varoluşların çokluğunun altında yatan birliği cisimleştirir, ne var ki bir töze ya da soyut bir ilkeye indirgenemez.
This unique reality_, although declared to be uncharacterisable ( anirvacaniya ), has been variously characterised as the ccelement of the elements»
Dharma-dhātu, samsāra ile nirvāṇa arasındaki ayrımın silindiği nihai ufuk olarak belirir. Ne bir bilgi nesnesidir ne de metafizik bir varlık; daha ziyade, kendisi etkilenmeksizin her türlü bilgiyi ve varlığı mümkün kılan şeydir. Stcherbatsky’nin alıntısı bu paradoksal doğayı vurgular: anirvacaniya (tarifsiz) ilan edilse de, “öğelerin öğesi” olarak adlandırılır; yani gerçekliğin ta kendisini oluşturan zemin. Bu ifade, hem içkin hem aşkın bir gerçekliği ima eder; burada dharmalar (fenomenler) ortadan kalkmaz, temel karşılıklı bağımlılıkları içinde açığa çıkar.
Mutlakın tözcü bir kavrayışının aksine, dharma-dhātu sabit bir öz olarak kavranamaz. Boşluk (śūnyatā) dinamizmi olarak işler; fenomenler ortaya çıkar, ama hiçbir zaman özerk varlıklara dönüşmez. Gelenek, onun anirvacaniya niteliğine ısrarla dikkat çeker: Onu tanımlama çabası, dil ve diskürsif düşüncenin kategorilerini aşan bu kavramı ihanet eder. Yine de, tam da tanımlanamaz oluşu, onu tüm deneyimin birleştirici ilkesi kılar; özne-nesne ikiliğinin iz bırakmadan eridiği yerdir.