Taiji
太極 (tàijí)
« En Yüce Doruk » ya da *Büyük Nihai*: Zhou Dunyi’nin (Chou Tun-i, 1017-1073) kurduğu Yeni Konfüçyüsçü kozmolojide, tüm gerçekliğin kaynağı olan birlik ilkesi. *Taiji*’nin hareketiyle *yang*’ı; durgunluğuyla *yin*’i doğurur; ikisinin dönüşümünden beş unsur, mevsimler ve on bin varlık ortaya çıkar. Ne dünyadan ayrı bir şey ne de bir ilk hareket ettiricidir; bölünmemiş bütünlüğü içinde anlaşılabilir düzeni (*li*) temsil eder: *«Beş unsur, yin ve yang’ın bir sistemidir; yin ve yang da tek bir Büyük Nihai’den ibarettir.»* Zhu Xi bunu, var olan her şeyin en yüce ilkesi haline getirecektir.
The Ultimate of Non-being and also the Great Ultimate (T'ai-chi)! The Great Ultimate through movement generates yang. When its activity reaches its limit, it becomes tranquil. Through tranquillity the Great Ultimate generates yin.
« Hareket yoluyla Büyük Nihai, yang’ı doğurur. Etkinliği sınırına vardığında sükûnete kavuşur. Sükûnet yoluyla Büyük Nihai, yin’i doğurur. » — Zhou Dunyi’de hareketle Büyük Nihai yang’ı yaratır; etkinlik sınırına ulaştığında durulur; sükûnetle yin doğar. Böylece, Yeni Konfüçyüs metafiziğinin en etkili metni açılır: bir sayfaya sığan bir kozmogoni.
Taiji (太極) — kelimenin tam anlamıyla “en yüksek nokta”, çatının ana kirişi — her şeyin indiği doruk noktayı belirtir. Hareket ve sükûnet burada birbirini izler ve « birbirinin kökü olur », buradan yin ve yang doğar, ardından beş unsur (su, ateş, ağaç, metal, toprak), dört mevsim, nihayet « sonsuz dönüşüm içinde üreyip çoğalan » on bin varlık ortaya çıkar. Dışarıdan hiçbir şey eklenmez: yaratım içseldir, tek olanın nefes alışıdır.
Bu Büyük Nihai, dünyadan önce konmuş bir ilk neden değildir. Zhou Dunyi, « beş unsurun yin ve yang’ın tek bir sistemi, yin ve yang’ın da tek bir Büyük Nihai olduğunu » yazar. Taiji, bu yüzden, çeşitlilik içinde kavranan birliktir, onun ötesinde değil. Zhu Xi (1130-1200), onu en yüce ilke ile özdeşleştirecektir: her şeyin bir li’si vardır ve li’lerin toplamı taiji’dir — tıpkı tek ayın binlerce suda yansıması gibi, her varlıkta bütünüyle mevcuttur.
Taiji, tao’cu tao ≠ değildir; taocu tao boşluk ve geri çekilme olarak söylenir, oysa taiji düzen, yapı, kavranabilirliktir. Aynı zamanda bir ilk madde de değildir: qi — soluk-enerji — taiji’nin açılımını sağlayan şeydir, taiji kendisi değil. Her şeyin asıldığı doruk noktası, ne taşıdığıyla ne de canlandıran solukla karışır.