Pas-Encore (Not-Yet)
das Noch-Nicht — le Pas-Encore ; das Noch-Nicht-Bewußte / le non-encore-conscient ; das Noch-Nicht-Gewordene / le non-encore-advenu
Ernst Bloch’un oluşturduğu ontolojik kategori: gerçek kapalı değil, yönelimli, henüz gerçekleşmemiş bir geleceğe doğru gerilmiş. *Henüz-Değil*’in iki yüzü var. Bilinç tarafında, *henüz-bilinçli-olmayan* (*Noch-Nicht-Bewußte*): bastırılmış bir şey değil, ileriye dönük bir şafak, yükselenin önsezisi — Bloch’un psikanalizin bilinçdışına terim terim karşı çıkardığı yeni bir bilinç sınıfı. Dünya tarafında, *henüz-gerçekleşmemiş* (*Noch-Nicht-Gewordene*): gerçekliğin kendisi, tamamlanmamış bir süreç olarak, bir *Novum*’u, hiç var olmamış olanı içinde taşıyan. İki yüz birbiriyle uyumlu: öngörücü bilinç, öznenin içinde, dünyanın olmaya çalıştığı şeyi hedefler. Bu hedefi izleyen bilgi, Bloch buna *docta spes*, *öğretimli umut* adını verir.
That is: a relatively still Unconscious disposed towards its other side, forwards rather than backwards.
Bloch düşünme alışkanlığını tersine çevirir. Leibniz’ten Freud’a kadar, der, bilinçdışının yalnızca tek bir yönü araştırılmış: geriye dönük şafak, geçmişe çevrilmiş şafak, anının, bastırılmışın, arkaik olanın uyuduğu mahzen. Eksik olan öteki yamaçtı. Henüz-bilinçli-olmayan (Noch-Nicht-Bewußte) unutulmuş olan değil; hiçbir zaman bilinçli olmamış ve şimdi belirmeye başlayan — ileriye dönük bir şafak. Mahzen değil, bilincin Cephesi.
Bu öznel yüzün karşısına nesnel bir yüz çıkar: henüz-vuku-bulmamış (Noch-Nicht-Gewordene). Dünyanın kendisi tamamlanmış bir olgu değil, açık bir süreçtir; önceden içerilmemiş olanı, Novum’u barındırır. Bloch ikisini bir arada tutar: «İnsandaki Henüz-Bilinçli-Olmayan, tamamen Henüz-Vuku-Bulmamış’a aittir.» Öngören bilinç ile vuku bulan dünya birbirini çağırır. Böylece ortaya çıkan, olgunun değil Henüz-Değil’in ontolojisidir — «henüz değil, ama belki»nin ontolojisi.
Bloch’un docta spes (öğretimli umut) adını verdiği şey, bu yönelimin eşlik ettiği bilgidir: kör bir duygu değil, Novum’un kendini gösterdiği ışığa dönük bir bilme edimi. Burada umut-ilkesi düğümlenir — Henüz-Değil de onun ontolojik temelidir.
Henüz-Değil ≠ Freudcu bilinçdışı: Bloch ikisini kesinlikle karşı karşıya getirir. Psikanalizin bilinçdışı «asla bir Henüz-Bilinçli-Olmayan değildir»; gerilemelerden oluşur, yalnızca olanı aydınlatır, yeni hiçbir şey orada doğmaz. Henüz-Değil ise ilerleme yamacıdır, hiç olmamış olana doğru gerilir. Henüz-Değil ≠ umut-ilkesi: İlki ontolojik kategoridir, gerçekliğin tamamlanmamış yapısı; ikincisi ise onu hedefleyen ve taşıyan — öğretimli duygu — eğilimdir.