French · Batı Felsefesi

Déterritorialisation absolue

Deleuze ve Guattari'de *mutlak yersizyurtsuzlaşma*, *göreli yersizyurtsuzlaşma*nın daha üst bir derecesi değildir: hareketin başka bir rejimidir. Göreli olan bir bölgeden ayrılıp başka bir bölgeye yeniden yerleşir — katmanların ve onların telafilerinin içinde kalır. Mutlak olan ise niceliksel değil, niteliksel olarak ayrılır: herhangi bir hızdan bağımsız, kaçış çizgilerini birbirine bağlar ve tutarlılık düzlemini çizer. Hatta ilk o gelir: göreli olan, onun yalnızca bir katmanlaşmasıdır.

Voilà donc ce que veut dire « absolu » : l’absolu n’exprime rien de transcendant ni d’indifférencié ; il n’exprime même pas une quantité qui dépasserait toute quantité donnée (relative). Il exprime seulement un type de mouvement qui se distingue qualitativement du mouvement relatif.
Gilles Deleuze & Félix Guattari, Mille Plateaux. Capitalisme et schizophrénie 2, Conclusion : règles concrètes et machines abstraites, rubrique « Déterritorialisation ». Éditions de Minuit, coll. « Critique », 1980

Göreceli yeryurt-sökümü, düzenlemelerin olağan hareketidir: Bir toprak terk edilir, ama kaçış çizgisi hemen bir yeniden-yeryurtlanma ile örtülür — yeni bir toprak, yeni bir kod, yeni bir yuva. Bu hareket hâlâ katmanlara aittir; bir segmentten diğerine, bir düzenlemeden diğerine gider ve ölçülebilir, karşılaştırılabilir, müzakere edilebilir kalır.

Mutlak, daha hızlı ya da daha geniş bir hareket demek değildir. Ahlakın jeolojisi üzerine plato bölümünde Deleuze ve Guattari, devasa bir hızlandırıcı imgesini açıkça reddeder: Bir yeryurt-sökümü, hızı ne olursa olsun mutlak ya da değil olabilir ve mutlağa yavaşlıklar, gecikmeler yoluyla da ulaşılabilir. Onu nitelendiren, doğasıdır: Parçalı segmentler üzerinden ilerlemek yerine, bölünemez bir çizgi boyunca tekillikten tekilliğe sıçrar, kaçış çizgilerini birbirine bağlar ve tutarlılık düzlemini — organlar-olmayan-bedeni, “mutlak-yeryurt-sökmüş olanı, Yeryüzü” — çizer. Buradan bir tersine dönüş çıkar: Mutlak ilkedir, göreceli ise onun katmanlaşmasından ibarettir; katmanlar artıklardır, tersi değil.

Başka bir rejim, güvenli bir rejim demek değildir. Mutlak yeryurt-sökümü olumsuz kalabilir: Kara deliğe dönüşebilir, saf bir ortadan kaldırmaya, katmanları çözüp hiçbir şey kurmamaya varabilir. Ancak gerçekten, parça parça, heterojenlerin bir arada durduğu bir düzlem inşa ettiğinde olumlu olur. Yazarların her yerde talep ettiği ihtiyat burada en üst düzeyde geçerlidir: Çok hızlı katman-sökersek, tutarlılık düzlemi ortadan kaldırma düzlemine dönüşür.

Mutlak yeryurt-sökümü ≠ aşkınlık: Mutlak, diyorlar, ne aşkın ne de farklılık-gözetmeyen bir şeyi ifade etmez — çalıştığı görecelinin içkinliğinde kalır. Ve ≠ dünyadan kaçış: Kaçış çizgileri “asla dünyadan kaçmak değil, daha çok onu kaçırmak, bir boruyu patlatır gibi”dir. Onların sahiplendiği formül — “Belki kaçıyorum, ama kaçışım boyunca bir silah arıyorum.”— tam da bunu söyler: Mutlak bir başka yer değil, dünyanın tamamını çizgi üzerine geçirme biçimidir.

← sözlüğe dön