French · Triết học phương Tây

Corps sans organes

Cơ thể không cơ quan (CsO) không phải là một cơ thể bị hủy hoại hay một cơ thể lý tưởng: đó là mặt phẳng nội tại của dục vọng, bề mặt nơi những cường độ tự do lưu chuyển, có trước mọi sự tổ chức thành cơ quan và chức năng. Nó đối lập với cơ thể hữu cơ — tức là cái mà sự sống tự đặt ra như giới hạn và sự đóng kín — không phải để phá hủy, mà để tháo dỡ tổ chức ngăn chặn những luồng chảy của nó. Đây là một thực hành, không phải một khái niệm: ta không đạt tới nó, mà không ngừng tiếp cận nó.

Le CsO, c'est le champ d'immanence du désir, le plan de consistance propre au désir (là où le désir se définit comme processus de production, sans référence à aucune instance extérieure, manque qui viendrait le creuser, plaisir qui viendrait le combler).
Gilles Deleuze & Félix Guattari, Mille Plateaux. Capitalisme et schizophrénie 2, 28 novembre 1947 : Comment se faire un Corps sans Organes ?. Éditions de Minuit, coll. « Critique », 1980

Biểu thức này bắt nguồn từ Antonin Artaud. Trong buổi trình diễn phát thanh vào tháng 11 năm 1947, [Để chấm dứt với sự phán xét của Chúa], Artaud tuyên bố: « chẳng có gì vô dụng hơn một cơ quan ». Deleuze và Guattari tiếp nhận công thức này không phải như một triệu chứng lâm sàng mà như một chương trình — một cách để gọi tên cái đi trước và vượt lên trên sự tổ chức giải phẫu của cơ thể.

Cơ thể (organisme) không phải là thân thể. Cơ thể là cái mà sự sống tự áp đặt lên chính nó như một giới hạn: một hệ thống thứ bậc các cơ quan, những chức năng được ấn định, một sơ đồ ý nghĩa nơi mỗi bộ phận đáp ứng một công dụng xác định. [Thân thể không cơ quan] (corps sans organes – CsO) là cái mà sơ đồ ấy che đậy — không phải một hỗn mang vô hình, mà là một mặt phẳng tràn ngập cường độ, tốc độ, những luồng chảy tự do mà cơ thể có nhiệm vụ dẫn dắt, lọc bỏ, ngăn chặn. « Chính trên đó chúng ta ngủ, thức, chiến đấu, đánh và bị đánh », các tác giả viết: CsO không ở đâu xa, nó chính là chất liệu của sự tồn tại, nằm dưới lớp tổ chức bao bọc nó.

Câu hỏi mà cao nguyên đặt ra — « Làm thế nào để tạo ra một thân thể không cơ quan? » — là một câu hỏi thực hành và thận trọng, không phải giáo điều. Ta không xóa bỏ các cơ quan; ta tháo dỡ tổ chức phân tầng của chúng để tìm lại cái mà chúng che đậy: những cường độ tự do, những sự trở thành không bị gán định. Lời cảnh báo rất rõ ràng: quá vội vàng, và CsO trống rỗng (nghiện ngập, hoang tưởng bệnh tật, hoang tưởng bị hại) sẽ nhường chỗ cho cái chết thay vì sự sống.

Cần phân biệt với cơ thể (organisme) và thân thể bị hủy hoại. Cơ thể là kẻ thù, không phải thân thể: cơ thể « phán xét » thân thể, gán cho nó những chức năng cố định. Còn thân thể bị hủy hoại chỉ là một CsO thất bại, cạn kiệt cường độ thay vì giải phóng chúng. Ở giữa hai thái cực ấy là CsO viên mãn: một thân thể tràn ngập những cường độ tích cực, một mặt phẳng nơi khao khát sinh thành mà không thiếu hụt ban đầu hay thỏa mãn cuối cùng — quá trình, không phải trạng thái.

← quay lại từ điển