Guī gēn
歸根 (guī gēn)
Sự trở về gốc rễ: chuyển động mà vạn vật, sau khi vươn lên, lại quay về nguồn cội — về đáy trống rỗng và tĩnh lặng nơi chúng sinh ra. Ở chương XVI của *Đạo Đức Kinh*, sự trở về này nối tiếp nhau qua một chuỗi tên gọi: trở về gốc rễ là sự an nghỉ; an nghỉ là trở về sự sống; trở về sự sống là sự thường hằng; nhận biết sự thường hằng là giác ngộ. Không phải sự suy tàn mà là sự hoàn thành của chu kỳ, đưa mọi vật trở lại nền tảng mà chúng chỉ thoạt nhìn tưởng đã lìa xa.
Revenir à son origine s’appelle être en repos
Thuật ngữ này viết là 歸 (guī), trở về, và 根 (gēn), gốc rễ. Julien diễn giải theo nghĩa đen là “trở về gốc rễ”. Ở chương XVI, ông khắc họa một cảnh tượng vũ trụ: “Vạn vật cùng sinh ra; rồi ta thấy chúng trở về.” Sau sự thịnh vượng – giai đoạn muôn vật nở rộ, mỗi thứ phô bày hình hài riêng – đến lượt sự rút lui: “Sau khi đạt đến cực thịnh, mỗi vật đều trở về nguồn cội.” Bậc thánh nhân không thúc đẩy sự trở về ấy; ông chỉ nhìn thấy nó, từ sự quan sát về sự trở lại (觀復) mà chương này đặt làm gốc.
Sức mạnh của từ ngữ nằm ở chuỗi tên gọi mà nó mở ra. Trở về gốc rễ gọi là an tĩnh; an tĩnh gọi là trở về sự sống; trở về sự sống gọi là thường hằng (常); biết thường hằng gọi là sáng suốt (明). Như vậy, sự trở về không phải là kết thúc mà là một lối vào: vào cõi tĩnh lặng sâu thẳm, vào sự vĩnh cửu dưới dòng chảy, vào ánh sáng. Ai không hiểu điều này “sẽ buông mình vào hỗn loạn và chuốc lấy tai họa”. An tĩnh không phải là trơ lì – đó là sự hòa điệu trở lại với dòng tự nhiên, nguồn cội nơi hành động đúng đắn có thể tuôn trào.
歸根 ≠ vô hóa: sự biến hóa của vạn vật theo dòng sinh hóa, chuyển từ hình hài này sang hình hài khác mà không hoài niệm bất cứ cội nguồn nào; còn trở về gốc rễ lại hướng chính xác vào cội nguồn – điểm cuối của chu kỳ, chứ không phải dòng chảy. Và 歸根 ≠ thoái lui: sự trở về trong Đạo giáo không phải là mất mát hay lùi bước về một trạng thái thấp kém hơn, mà là viên mãn – là sự trở lại với cái bất diệt trong bản thể.