ālayavijñāna
Bilinç-havuzu, etkin bilinçlerin (*vijñāna*) kök saldığı dinamik temel. Ne kalıcı bir özne ne de basit bir birikimdir; zihinsel olguları taşıyan ve doğuran, onlardan ayrı olmayan sürekli akıştır. Alıntıda vurgulanan nedensel rolü, onu deneyimlerin birleştirici ilkesi kılarken, tözselliğin ötesinde kalır.
Even so, Mahamati, if the evolving Vijnana are different from the Alayavijnana, even in its original form, the Alaya cannot be their cause.
Ālayavijñāna, bilincin alt akıntısını, hem zihinsel tezahürlerin hem de kaynağının alıcısı olarak tanımlar. Aktif bilinçler (vijñāna) nesneleriyle doğup yok olurken, o, başlangıcı ya da sonu belirlenemeyen dinamik bir matris gibi süregider. Alıntı, temel işlevine ışık tutar: Eğer evrimleşen bilinçlerden kökten ayrı olsaydı, ālayavijñāna nedensel gücünü yitirirdi. Bu yüzden, basit bir edilgen kap değil, fenomenlerin gerçekleşmesini sağlayan enerjinin ta kendisidir; yine de sabit bir varlık olarak kavranamaz.
Bu “bilinç-deposu”, paradoksal bir gerilim içinde işler. Sürekli dönüşüm geçirdiği için “ben” olarak nitelenemez, ancak deneyimlerin sürekliliğini sağlar. Onun birliği, bir tözün değil, geçmiş eylemlerin tohumlarının (bīja) olgunlaşıp şimdiki algıları doğurduğu bir akışın birliğidir. Alıntı, onu aktif bilinçlerin basit bir etkisine indirgemeyi reddeder; aksine, mantıksal önceliğini vurgular: Onsuz hiçbir tezahür ortaya çıkamaz. Böylece hem fenomenlerin koşulu hem de ürünü olur, asla donup kalmaz.
Ālayavijñāna, klasik ikilikleri aşar. Ne salt içkinlik ne de aşkınlıktır; bu ayrımın silindiği yerdir. Laṅkāvatāra’da anılan nedensel doğası, bilinci ifadelerinden asla koparmayan, ama onları aşan bir bakışın eksenini oluşturur. Zihnin kökensiz bir temelden doğan her anının, hiçbir merciin hakimiyet iddiasında bulunamayacağı radikal bir karşılıklı bağımlılığını cisimleştirir.