Providentia
providentia
Boethius'ta *Providence*, tüm şeylerin tepesine yerleşmiş ilahi akıldır ve hepsini düzenler. *Kader* (fatum) ise onun yalnızca aracıdır: Her nesneye, zaman içinde ona düşen yeri atayan zorunlu düzenleme. Dolayısıyla *Providence* ve *Kader*, iki rakip güç değil, tek bir ilahi düzendir — biri yukarıdan tutulan plan, diğeri onun açığa çıkmış icrası.
La Providence, en effet, c’est cette divine intelligence qui, placée au faîte de toutes choses, les règle toutes : le Destin n’est qu’une certaine disposition nécessaire des choses variables, et le moyen dont la Providence se sert pour assigner à chaque objet la place qui lui convient.
Latince providentia — « önden gören » — sözcüğü zaten özünü anlatır: zirveden bakan, her şeyi kuşatan ve düzenleyen bir bakış. Boethius bunu en yüce ilke kılar; Kader ise onun aracından ibarettir — «Her nesneye uygun yerini tayin etmek için Takdir’in kullandığı vasıta». Tek ve aynı ilahi düzen, bakış açısına göre iki isim alır: ebediyet doruğunda bir bütün olarak kavrandığında Takdir’dir; «mekân ve zaman boyunca» açılıp dağıldığında ise Kader. Zanaatkâr eseri tek hamlede tasarlar, sonra da bir dizi ardışık işlemle hayata geçirir: tasarım Takdir’dir, icra ise Kader.
Buradan bir hiyerarşi doğar, simetri değil. Takdir, Kader’e hükmeder; Kader’in kapsadığı her şey Takdir’e bağlıdır, ama bazı şeyler —tanrısallığa en yakın, değişmez kalanlar— doğrudan ona bağlıdır ve Kader’in hareketinden azadedir. Boethius bunun örneğini eşmerkezli dairelerle verir: merkeze yaklaştıkça dinginliğine iştirak edilir; uzaklaştıkça dönüşe kapılırsın.
Demek ki şeyleri arkadan iten bir güç değil, hepsini bir arada, hazır, tek bakışta kavrayan bir zekâ söz konusu. Bizim ardışık, belirsiz, talihsizlik olarak yaşadığımız her şey, o tek bakışta zaten düzenli, mevcuttur.
Takdir, Kader ≠ değildir: aynı gerçek, zamansal yayılımında değil, birliği içinde kavranır. Takdir, Talih de ≠ değildir: çark körlemesine dönerken, Takdir saf düzendir, tesadüfe yer yoktur. Ve «bize bağlı olan» da ≠ değildir: Stoacı eph’ hēmin’e karşı, Takdir’e egemen olunmaz — iradeyle fethedilmez, ona rıza gösterilir.