Noogenèse
Zihin oluşumu, ruhun doğuşudur: evrimin, önce yaşamı, ardından psişizmi ortaya çıkardıktan sonra kendi üzerine kapanıp düşünceyi doğurmaya başladığı andır. Düşünmeyle —bilenin bildiğini bilmesiyle— yeni bir işlev, önceki yürüyüşü devralır ve zihnin tüm gelişimlerini üstlenir. Artık karmaşıklaşan yalnızca madde değildir: bilinç yükselir ve bu yükseliş, dünyanın tarihinin ekseni haline gelir.
Elle s’efface maintenant, relayée ou absorbée par une fonction plus haute : l’enfantement d’abord, puis ultérieurement tous les développements de l’Esprit, — la Noogénése.
Teilhard aynı kalıba göre türettiği bir dizi sözcüğü sıralar: jeogenez, biyogenez, psikogenez. Her biri, dünyanın daha üst bir düzene geçtiği bir eşiği adlandırır — Dünya’nın doğuşu, yaşamın doğuşu, duyumsamanın doğuşu. Noogenez, bu dizinin bir sonraki terimidir; kendini “Yansıma bunalımıyla birlikte ve içinde” açığa vuranıdır. Evrimi insana kadar taşıyan psişizm, artık geri çekilir: Yerini ya da içine çekildiği daha üstün bir işleve, ruhun sürekli doğumuna bırakır.
Sözcük, maddenin üzerine eklenen bir ruh fazlasını betimlemez. Bir hareketi betimler: Evrim, kendi üzerine kıvrılarak, canlının üstünde düşünen bir katman üretir. Noosfer bunun jeolojik sonucudur; noogenez ise fiili, hâlâ sürmekte olan itkidir. Karmaşıklık-bilinç yasasını verir: Örgütlenme ne denli kıvrılırsa, bilinç o denli içselleşir.
Noogenez ≠ basit bir bilgi birikimi. Bilgiçlik, düzeyi değiştirmeden bilgileri üst üste yığar; noogenez ise bir eşiği aşmayı sağlar — evrim, tür üretmeyi bırakıp kendinin farkında olan düşünceyi üretmeye başlar ve böylece bir odak noktasına, Omega Noktası’na yönelir.