Swaraj
स्वराज (svarāj)
Sự tự trị bản thân. Từ này kết hợp *sva-* (« chính mình ») với *rāj* (« trị vì »): trị vì bản thân trước khi đòi hỏi trị vì một lãnh thổ. Ở Gandhi, điều quan trọng trước hết không phải là kẻ chiếm đóng ra đi hay một nhà nước được trả lại cho người Ấn, mà là sự làm chủ nội tâm mà mỗi người phải tự chinh phục. Chừng nào một dân tộc còn là nô lệ cho những dục vọng của mình, thì thay đổi chủ nhân cũng không giải phóng được họ.
Real home-rule is self-rule or self-control.
« “Real home-rule is self-rule or self-control.” » — « Tự trị đích thực chính là tự chủ, là làm chủ chính mình. » Gandhi kết thúc Hind Swaraj bằng một câu khái quát điều ông không hề nhượng bộ suốt cuộc đối thoại: swaraj không phải là khẩu hiệu của chủ quyền quốc gia, mà là một công việc nội tâm. Ngay từ gốc tiếng Phạn đã nói lên điều đó — sva-rāj, trị vì chính mình.
Cái bẫy mà Gandhi vạch trần ngay từ chương “Swaraj là gì?” chính là hiểu lầm từ này như sự độc lập của một quốc gia: đuổi người Anh đi, rồi dựng lên một chính quyền Ấn Độ với những phương thức y hệt. Ông gọi đó là “tinh thần Anh mà không có người Anh”. Swaraj mà ông hướng tới không phải thay đổi quốc tịch của kẻ thống trị, mà là xóa bỏ nhu cầu bị thống trị. Vì thế, ông đưa ra công thức rõ ràng nhất: « It is Swaraj when we learn to rule ourselves » — Swaraj là khi ta học cách tự trị, và điều này, ông nhấn mạnh, không ai có thể thay ta thực hiện: « such Swaraj has to be experienced, by each one for himself ».
Vậy nên, khái niệm này nằm ở một sự dịch chuyển: tự do chính trị không đi trước tự do nội tâm, mà theo sau nó. Một dân tộc gồm những con người nô lệ cho dục vọng của chính mình không thể tự do, dù cờ xí có thay đổi thế nào — « one drowning man will never save another ». Chinh phục bản thân là điều kiện tiên quyết, chứ không phải vật trang trí, của sự giải phóng tập thể. Đó là lý do swaraj của Gandhi gần gũi với ahimsa và với autarkeia của Hy Lạp: một sự tự đủ khiến ta tự do vì không còn lệ thuộc vào những gì nô dịch mình.
Swaraj ≠ độc lập quốc gia: có thể đuổi được kẻ chiếm đóng mà vẫn là nô lệ của chính mình. Swaraj ≠ tự do phóng túng: đó không phải quyền được làm mọi thứ, mà là khả năng tự điều khiển. Gandhi đặt sự làm chủ ở nơi mà chính trị thường đặt sự chinh phục — không phải bên ngoài, mà ở bên trong ta.