Lắng nghe những điều phi nhân: ngôn ngữ, im lặng và sự hiện diện

Người Runa ở Ávila nổi tiếng — và bị e sợ — trong các cộng đồng Runa vùng hạ du vì một khả năng đặc biệt. Văn bản nhắc đến danh tiếng này mà không xác định rõ ranh giới, chỉ nhấn mạnh tác động của nó lên những ai nghe kể:

Quả thực, như tôi đã đề cập trong phần mở đầu, người Runa ở Ávila nổi tiếng — và bị e sợ — khắp các cộng đồng Runa vùng hạ du vì khả năng hóa thân thành báo đốm biến hình.

Câu văn không nói gì thêm. Nó không mô tả quá trình, không giải thích, không đặt vào bối cảnh rộng hơn. Nó chỉ thuật lại một danh tiếng, một nỗi sợ lan truyền. Những từ báo đốm biến hình vẫn lơ lửng, không được triển khai. Chúng chỉ ra một khả năng, nhưng không hé lộ bản chất. Đó là sự biến đổi về thể xác? Một hóa thân mang tính biểu tượng? Hay một trải nghiệm nhận thức? Văn bản không phán xét. Nó chỉ để lại ấn tượng rằng khả năng ấy tồn tại, được người khác thừa nhận, và gây ra một phản ứng đặc biệt.

---

Im lặng như hành động

Đối lập với sự gợi mở về một sự biến đổi ấy, một thực hành khác hiện ra, hoàn toàn khác biệt về hình thức lẫn ý định. Shikantaza, hay “chỉ ngồi yên”, được mô tả như một nghệ thuật đề cao sự trực tiếp hơn mọi trung gian. Văn bản nói về nó không nhắc đến rừng, báo đốm, hay hóa thân. Nó tập trung vào một cử chỉ: ngồi.

Nghệ thuật chỉ ngồi yên: Những trích đoạn cốt yếu về thực hành Thiền Shikantaza.

Câu văn này cũng tối giản. Nó không triển khai ý nghĩa của “chỉ ngồi yên”, không làm rõ điều gì xảy ra trong hành động ấy, cũng không nêu mục đích. Nó chỉ nêu tên một thực hành, không đi sâu vào cơ chế hay hiệu quả. Tiêu đề gợi ý đây là một nghệ thuật, nhưng không tiết lộ quy tắc hay mục đích. Trọng tâm nằm ở chính hành động, không liên hệ đến điều gì vượt ra ngoài hay một sự biến đổi nào.

---

Hai cách hiện diện với thế gian

Một bên là khả năng trở thành cái khác, được nhắc đến qua danh tiếng lan truyền giữa các cộng đồng. Bên kia là thực hành giữ nguyên bản thân, không tìm cách trở thành gì khác. Hai cách tiếp cận dường như đối lập: một bên hàm chứa sự vận động, một dạng hóa thân, trong khi bên kia dựa trên sự tĩnh tại và không dự định.

Thế nhưng, cả hai đều không tìm cách giải thích thế gian. Cách thứ nhất không nói làm thế nào sự hóa thân thành báo đốm xảy ra, cũng không định nghĩa ý nghĩa của nó. Nó chỉ thuật lại một niềm tin hay trải nghiệm, không rút ra kết luận. Cách thứ hai không đề xuất phương pháp để đạt đến trạng thái nào đó, cũng không lý thuyết hóa ý nghĩa của “chỉ ngồi yên”. Nó chỉ nêu tên một thực hành, không làm sáng tỏ những hệ quả.

---

Những gì còn lại

Cả hai văn bản đều dành chỗ cho im lặng. Trong trường hợp thứ nhất, im lặng bao trùm bản chất của sự biến đổi: văn bản không nói “hóa thân thành báo đốm” nghĩa là gì, cũng không mô tả nó biểu hiện ra sao. Trong trường hợp thứ hai, im lặng nằm ở trung tâm của chính thực hành: ngồi mà không chờ đợi, không tìm cách nắm bắt gì.

Không bên nào tự nhận đưa ra câu trả lời dứt khoát. Chúng chỉ đề xuất một cách hiện diện — dù là trở thành cái khác, hay giữ nguyên bản thân, không qua trung gian. Một bên gợi lên khả năng gây sợ hãi và tiếng tăm, bên kia là thực hành trong đó hành động tự nó đã là mục đích. Nhưng trong cả hai trường hợp, điều gì đó diễn ra trong sự trực tiếp, không giải thích, không biện minh.

Không có gì được khẳng định vượt ra ngoài những gì văn bản nói. Không có gì được thêm vào. Chỉ còn lại hai sự gợi mở ấy, kề nhau, không cầu nối, không tổng hợp. Chỉ là một khả năng hóa thân thành báo đốm, và nghệ thuật chỉ ngồi yên.