Sự phi lý và vấn đề giá trị vĩnh cửu

Hai đề xuất trước sự vắng mặt

Sự phi lý và vấn đề giá trị vĩnh cửu
Jan van Eyck — *Đóng đinh trên thập giá; Phán xét cuối cùng* (khoảng 1436–38). Bảo tàng Metropolitan, CC0.

Có một đề xuất tự nhận là nỗ lực giải quyết. Nó hướng đến một vấn đề cụ thể: tự sát, và tìm cách tiếp cận mà không cần đến những gì — có lẽ tạm thời — đang thiếu vắng hay bị biến dạng. Đề xuất này không hứa hẹn khôi phục những gì đã mất, mà chỉ xem xét điều có thể làm trong tình trạng thiếu vắng đó.

Nó cố gắng giải quyết vấn đề tự sát, như Người nổi loạn giải quyết vấn đề giết người, trong cả hai trường hợp đều không cần đến sự trợ giúp của các giá trị vĩnh cửu — những giá trị có lẽ tạm thời vắng mặt hay bị méo mó ở châu Âu đương đại.

Albert Camus, Myth of Sisyphus  — ấn bản theo bản dịch tiếng Pháp của Jean-Paul Sartre, *Le Mythe de Sisyphe*, Gallimard, 1942, dịch viasophia

Cách tiếp cận này không phủ nhận khả năng tồn tại của các giá trị vĩnh cửu, nhưng ghi nhận sự thiếu vắng hay biến dạng của chúng trong một bối cảnh nhất định. Nó không tìm cách thay thế chúng, mà hành động bất chấp sự thiếu vắng đó. Vấn đề tự sát ở đây được xem như một câu hỏi đòi hỏi câu trả lời tức thì, không chờ đợi sự trở lại của điều có thể khiến nó trở nên thừa thãi. Giải pháp được đề xuất không dựa vào một thế giới bên kia hay một tuyệt đối nào, mà vào những gì còn sót lại khi chúng bị đặt sang một bên.

Một lòng trung thành khác

Một đề xuất khác hiện ra, không phải như một giải pháp, mà như sự gìn giữ. Nó không tìm cách giải quyết vấn đề, mà duy trì nguyên vẹn những gì đã có. Ở đây, chính tả và dấu câu không hề bị thay đổi, như thể bất kỳ sự can thiệp nào cũng có nguy cơ phản bội điều cốt lõi.

Các biến thể về cách gạch nối đã được chuẩn hóa, nhưng tất cả chính tả và dấu câu khác vẫn giữ nguyên.

Djalâl al-Dîn Rûmî, Masnavî  — ấn bản theo bản dịch tiếng Pháp của Eva de Vitray-Meyerovitch, *Le Masnavî*, Albin Michel, 1990, dịch viasophia

Sự trung thành với văn bản nguyên gốc này không chỉ là vấn đề hình thức. Nó gợi ý rằng những gì được viết ra tự mang trong mình tính tất yếu riêng, và bất kỳ sửa đổi nào, dù nhỏ, cũng có thể làm biến đổi ý nghĩa. Dấu câu và chính tả không phải là những chi tiết phụ, mà là những yếu tố cấu thành của điều được truyền tải. Bằng cách từ chối điều chỉnh chúng, đề xuất này khẳng định rằng văn bản, như vốn có, đã chứa đựng tất cả những gì cần thiết.

Điều đứng giữa hai bên

Hai đề xuất này không loại trừ nhau. Một bên cố gắng giải quyết vấn đề mà không cần đến những gì vắng mặt; bên kia gìn giữ những gì đã có mà không tìm cách thay đổi. Một bên hành động trong sự thiếu vắng; bên kia duy trì trong sự hiện hữu.

Chúng không mâu thuẫn, mà nằm trên những bình diện khác nhau. Đề xuất thứ nhất đặt câu hỏi về những gì có thể làm khi các điểm tựa quen thuộc không còn. Đề xuất thứ hai khẳng định rằng những gì đã có không cần biến đổi để được hiểu. Một bên là câu trả lời cho một tình thế; bên kia là thái độ trước những gì được truyền lại.

Không bên nào tự nhận nắm giữ chân lý tối hậu. Một bên đề xuất cách hành động bất chấp sự thiếu vắng; bên kia là cách tiếp nhận những gì đã có. Giữa chúng không có lựa chọn phải đưa ra, mà là một không gian nơi hai đề xuất có thể cùng tồn tại mà không phủ định nhau. Sự thiếu vắng và hiện hữu, giải pháp và gìn giữ, không phải là những đối lập, mà là những cách khác nhau để đối diện với thực tại.

Nguồn được trích dẫn

  • Albert Camus, Myth of Sisyphus, ấn bản .
  • Djalâl al-Dîn Rûmî, Masnavî, ấn bản .