变易 (biàn yì)
Sự biến đổi không ngừng và có trật tự của thực tại, nguyên lý vận hành trong *Dịch Kinh*, nơi mỗi trạng thái sinh ra cái đối lập của nó qua sự chuyển hóa tự nhiên. *Biến dịch* không đơn thuần chỉ sự thay đổi bề ngoài mà là một sự biến hóa sâu xa, nơi tính thống nhất tiềm ẩn vẫn tồn tại xuyên suốt các hình thái kế tiếp. Sự vận động này không tùy tiện cũng không tuyến tính, mà tuần hoàn, hé lộ một lô-gíc nội tại trong vạn vật.
was existing, among the archives of the kingdom, under the charge of a high officer, ‘the Yi of Xau,—what constitutes the Text of the present Yi; the Text, that is, as distinguished from the Appendixes.
Biàn yì thể hiện quan niệm rằng thế giới không bao giờ đứng yên, mà luôn trôi chảy trong một dòng chảy bất tận, nơi mỗi trạng thái đều kêu gọi sự biến đổi của chính nó. Trong đoạn trích dẫn, Yì (易) — ở đây gắn với một văn bản được lưu trữ — không đơn thuần là một tập hợp ký hiệu, mà chính là bản ghi chép của những biến chuyển ấy: nó nắm bắt quy luật mà theo đó một tình huống chuyển hóa thành một tình huống khác, như bóng theo hình. Thuật ngữ này gợi ý rằng sự biến đổi ấy không phải ngẫu nhiên, mà là một tất yếu nội tại trong trật tự vạn vật, nơi mỗi yì (sự thay đổi) vừa là đứt gãy vừa là liên tục.
Nguyên lý này vận hành thông qua những cực tính bổ sung, mà không có cực nào triệt tiêu cực nào. Biàn yì không thuần túy là sự chuyển dịch từ trạng thái A sang trạng thái B, mà là sự nhận thức rằng A đã chứa đựng mầm mống của B, và ngược lại. Dịch Kinh lấy đó làm nền tảng cho phương pháp bói toán của mình: các quẻ không tiên đoán tương lai, mà hé lộ những động lực biàn yì đang vận hành trong hiện tại. Như vậy, cái có vẻ ổn định chỉ là một khoảnh khắc trong một chu kỳ rộng lớn hơn, nơi biến dịch mới là điều bất biến duy nhất.
≠ với biến hóa (变化, biàn huà) — vốn chỉ sự thay đổi bề mặt hay ngẫu nhiên — biàn yì hàm chứa một logic sâu xa, gần như hữu cơ. Nếu biàn huà có thể chỉ sự đổi màu hay hình dạng, thì biàn yì chạm đến bản chất: nó mô tả cách một sự vật trở thành cái khác mà vẫn là chính nó, như nước đông thành băng hay gỗ mục ruỗng, theo những quy luật bất di bất dịch. Do đó, Yì trong văn bản lưu trữ không phải là một cẩm nang, mà là tấm gương phản chiếu thực tại vận động này, nơi kẻ trí học cách nhận ra nhịp điệu của sự biến đổi thay vì chống lại nó.