---
title: "Yok olmakta olan bir toprağı mesken tutmak: okyanus öncesi kırılganlık ve direnç"
sousTitre: "Sınır tanımayan bir varoluş için iki ses"
description: "Anna Tsing’in kapitalizmin yıkıntıları arasında betimlediği uyumlanma ile Epeli Hauʻofa’nın ada egemenliğini yücelttiği bakış açısı arasında, kırılgan dünyaları mesken tutma biçimlerine dair bir tefekkür. Ne mağduriyet ne de teslimiyet; aralıklardan filizlenen güçlere, kırılganlığın verimli toprak, okyanusun ise ayırıcı değil birleştirici alan haline geldiği yere odaklanan bir dikkat."
date: 2026-09-21
lang: tr
tradition: transversal
auteurs: ["Anna Tsing", "Epeli Hauofa"]
---
# Yok olmakta olan bir toprağı mesken tutmak: okyanus öncesi kırılganlık ve direnç

Yok olmakta olan bir toprak, boş bir mekân değildir. Onu çözen kuvvetlerle yeniden kuranlar arasında bir yol alır. Bu konuda iki ses yükselir: biri kapitalizmin yıkıntılarından, diğeri deniz-okyanustan. Doğrudan birbirlerine yanıt vermezler, ama aralarındaki mesafe, varoluşun kaderini belirleyen bir gerilim çizer.

## Kırılganlığın verimli toprağı

> Kırılganlığı akılda tutmanın sebeplerinden biri, koşullara göre değişmenin hayatta kalmanın verimli toprağı olduğunu hatırlatmasıdır.
>
> — **Anna Tsing**, *Le Champignon de la fin du monde*. éd. Fransızca çeviriden hareketle.

Buradaki [kırılganlık](https://viasophia.org/lexique/precarite/), edilgen bir durum değildir. Dönüşmeyi, koşullara boyun eğmeden onlara uyum sağlamayı zorunlu kılan şeydir. Tsing, bir teslimiyet dünyasını değil, geride kalanla birlikte var olmayı, aralıklarda yaşam biçimleri yetiştirmeyi betimler. Verimli toprak, sağlam bir zemin değil, bir araya gelmiş döküntüler, sporlar, parçalardan oluşan bir karışımdır; birlikte, başka bir şeyin filizlenmesine olanak tanır.

Bu bakış, [kırılganlığı](https://viasophia.org/lexique/precarite/) yüceltmez. Onu bir koşul, bir kader değil, bir durum olarak ele alır. Koşullara göre değişmek, boyun eğmek değil, yapıların çöktüğü yerde dimdik durmanın bir yoludur. Hayatta kalmak, saf bir direniş meselesi değil, sürekli bir uyumlanma – dağılanla dans etmektir.

*[Terreau]* **Verimli toprak**: Tsing’de sıkça karşımıza çıkan bu sözcük, bereketten çok etkin bir çürümeyi, ölünün yeni doğanı beslediği süreci çağrıştırır.

## Okyanus: bağlantının mekânı

> kültürel tarihsel bağlamı göz ardı eden ekonomist ve coğrafi determinist yaklaşımlar, danışman uzmanların, bölgesel ve uluslararası kalkınma ajanslarının, bürokratik planlamacıların ve ekonomik sınırların, Kaptan Cook’un yüceltilmesinden yüzyıllar öncesine dayanan hudutların.
>
> — **Epeli Hauʻofa**, *Our Sea Of Islands*. éd. Fransızca çeviriden hareketle, *A New Oceania: Rediscovering Our Sea of Islands*, University of the South Pacific, Suva, 1993, s. 12-13.

Hauʻofa, adaları ekonomik ya da coğrafi sınırlarla belirlenmiş marjinal mekânlar olarak gören anlatıları reddeder. Onun için deniz, bir sınır değil, dolaşımın, hafızanın ve egemenliğin alanıdır. Adalar, yalnız başına duran noktalar değil, okyanus ağı içinde örülen, uzmanların, planlamacıların, kalkınma ajanslarının dayattığı kategorileri önceleyen ve aşan ilişkilerin düğümleridir.

Burada söz konusu olan, toprağı başka türlü düşünme biçimidir. Okyanus, karalar arasındaki boşluk değil, canlı bir ortam, ayırıcı değil birleştirici bir mekândır. Hauʻofa’nın sözünü ettiği sınırlar doğal değildir: egemenlik tarihlerinin, adaları bağımlılık konumuna hapseden anlatıların ürünüdür. Buna karşı, denizin ayırmaktan çok birleştirdiği bir bakış önerir.

*[Apothéose]* **Yüceltme**: Hauʻofa’nın bağlamında, Cook’un yüceltilmesi adaları fetih nesnesi haline getiren sömürgeci anlatıların dönüm noktasını işaret eder. Bir doruktan çok, uzamı başka türlü düşünme biçiminin başlangıcıdır.

## İki yok oluş biçimi, iki tutunma yolu

Bu iki ses, aynı yerlerden söz etmez, ama yapıların sarsıldığı yerde filizlenen güçlere aynı [dikkati](https://viasophia.org/lexique/attention/) paylaşır. Tsing [kırılganlığı](https://viasophia.org/lexique/precarite/) verimli toprak olarak görür, Hauʻofa okyanusu bağlantının mekânı olarak. Biri yıkıntılarla çalışır, diğeri akışlarla.

Yine de ortak bir nokta belirir: ne biri ne diğeri yok oluşa teslim olur. Kırılganlık bir kader değil, icat etmenin dayanağıdır. Okyanus bir sınır değil, dolaşımın, dayatılanı yeniden sahiplenmenin ortamıdır.

*[Ni victimisation ni résilience]* **Ne mağduriyet ne direnç**: İki yazar da bu tuzaklardan kaçınır. Tsing kırılganlığı yüceltmez, Hauʻofa güç ilişkilerini yadsımaz. Daha çok, hayatta kalmayı ikili karşıtlıklara hapsolmadan düşünmenin yollarını önerirler.

## Aralıklardan doğan

Bu iki sese kulak verirsek, yok olmakta olan bir toprağı mesken tutmak, yalnızca direnmek ya da uyum sağlamak meselesi değildir. Aynı zamanda bir bakış meselesidir: yıkıntılarda olanakları, akışlarda bağlantıları, sınırlarda yeniden icat edilecek mekânları görmek.

Koşullarla birlikte değişmeyi kabul ettiğimizde kırılganlık verimli toprak olur. Okyanusu bir sınır olarak düşünmeyi reddettiğimizde, egemenliğin alanı haline gelir. Ne biri ne diğeri çözüm sunar, ama tutunma biçimleri – hayatta kalmayı dönüşümden ayırmayan biçimler.

## Kaynaklar

- Anna Tsing, *Le Champignon de la fin du monde* — 
- Epeli Hauʻofa, *Our Sea Of Islands* — A New Oceania: Rediscovering Our Sea of Islands, University of the South Pacific, Suva, 1993, p. 12-13 ; repris dans The Contemporary Pacific 6/1, 1994, çev. texte original anglais ; rendu français maison


Kanonik Kaynak : https://viasophia.org/tr/articles/2026-09-21-habiter-territoire-en-voie-disparition/