---
title: "Hiç ile her şey arasında bir orta"
sousTitre: "Pascal insanı iki sonsuzluk arasında kaybolmuş, hiçbir dayanağı olmayan bir varlık olarak görür; Lao-Tzu ise onu adını koyamayacağı şeye uyumlu bulur. Kendini ölçü sanmaktan vazgeçmenin iki yolu."
description: "Pascal için insan iki uçurum arasında bir orta; Lao-Tzu içinse kendinden büyük olanı taklit eden dört büyük varlıktan biri. Hiç kimse her şeyin ölçüsü değildir."
date: 2026-06-26
lang: tr
tradition: philosophie-occidentale
auteurs: ["Blaise Pascal", "Laozi"]
---
# Hiç ile her şey arasında bir orta

Her şeyi insanın boyutuna indirgemek: zihnin en doğal hareketi, o kadar alışılmış ki gerçekleştiğini bile hissetmeyiz. Bir mesafeyi adımlarımızla ölçer, bir süreyi ömrümüzle kıyaslar, bir yüksekliği bakışımızla tartarız. Adım adım, farkında bile olmadan, kendimizi her şeyin sayıldığı nokta — etrafında her şeyin düzenlendiği gizli merkez, her şeyin ölçüldüğü mihenk taşı — olarak görmeye başlarız.

Pascal bu merkezi tek bir sayfada yıkar. Önce bakışı uçsuz bucaksız olana yükseltir, sonra onu en küçüğe çevirir; ve bu iki uçurum arasında eşit biçimde kaybolan bakışın karşısına, insanın ayaklarını yerden kesen soruyu koyar.

> Sonsuz karşısında bir hiç, hiç karşısında bir bütün, hiç ile bütün arasında bir orta.
>
> — **Blaise Pascal**, *Pensées*, § fragment 72. éd. Fransızca çevirisinden (Stanislas Julien), Imprimerie royale, 1842 (Wikisource).

İnsan sabit bir nokta değildir: iki uçurum arasında gerilmiş bir *orta*dır, hiçbiri ona erişilemez. İşte [oransızlık](https://viasophia.org/lexique/disproportion/) budur — küçük olduğu için değil, onu kuşatanla ortak bir ölçüsü olmadığı için. İlkeleri ve şeylerin sonunu kavrama iddiası, yerini hiçbir şeyle kıyaslanamaz. Kendini merkez sandığı dünya, « merkezi her yerde, çevresi hiçbir yerde olan sonsuz bir küre » olarak ortaya çıkar: ayrıcalıklı bir merkez yoktur artık, dolayısıyla kendini merkez sanan için de bir yer kalmamıştır.

Pascal’da bu keşif yatıştırmaz. İnsanı sarar. Kendine böyle bakan insan « kendinden korkar »; boşuna bir dayanak arar — « sonsuza yükselen bir kule inşa etmek için sağlam bir temel [...] bulma arzusuyla yanarız; ama bütün temellerimiz çöker ». Ayaklarının altındaki hiçbir şey tutunmaz: « Hiçbir şey bizim için durmaz. » Sonunda geriye sadece bir sessizlik kalır, ama titreyen bir sessizlik; merak, dehşete dönüşür: insan « bu uçurumları kibirle araştırmaktansa sessizce seyretmeye daha yatkındır ».

*[présomption]* Latince *præsumere*, « önceden almak ». Kibirden fazlasıdır: henüz ölçemediği şeyi önceden kavramak, kendini onun merkezi sanmak — ruhun, elinde tutamayacağı şeyi önceden sahiplenmesidir.

Başka bir ses aynı sınırla karşılaşır — ruh, onu aşan şeyi kuşatamaz — ve titremez. Sınırı adlandırır ve orada durur. Her şeyin kaynağında, Tao Te Ching gök ve yerden önce gelen « bulanık bir varlık » görür ve itirafı huzursuzluk taşımadan gelir: « Ben onun adını bilmiyorum. » Laozi bu bilmemezlikten bir yenilgi çıkarmak yerine, doğruluğun başlangıcı yapar.

  
    人法地，地法天，天法道，道法自然。
  
  İnsan yeri taklit eder; yer göğü taklit eder; gök Tao’yu taklit eder; Tao kendi doğasını taklit eder.

İnsan yerini bulur, üstelik yüce bir yer: « Dünyada dört büyük şey vardır ve kral da bunlardan biridir. » Büyüklüğü, ilkeden ölçü almak ya da onu adlandırmakta değildir. Büyüklüğü, kendinden büyük olana uymaktadır: insan yeri örnek alır, yer göğü, gök Tao’yu, Tao ise kendi doğasını — [kendiliğindenlikten](https://viasophia.org/lexique/ziran/) başka hiçbir şeyi taklit etmeyen [kendiliğindenliği](https://viasophia.org/lexique/ziran/). Bu zincir insanı ne zirve ne merkez yapar; ona bir yer verir, ama ancak kendinden büyük olana eğildiğinde. Ve bu uyum bir düşüş değildir: dinginliğin ta kendisidir.

İki hareketi karıştırmayalım. Pascal’da ölçü olmamak bir yaradır: her merkezden koparılan insan dayanaksız kalır ve aradığı zemin dünyada hiçbir yerde bulunmaz. Laozi’de ölçü olmamak bir kurtuluştur: ilkesi adlandırmamak, onun üstüne çıkmamak, tam da büyüklükler düzenindeki yerini bulmaktır. Biri uçurum karşısında dehşete kapılır; diğeri büyüğe zahmetsizce uyum sağlar. Aynı sınır, birinde baş dönmesi, diğerinde huzur açar — ve ikisini birbirine karıştırmak, ikisine de ihanet olur.

## Pascal insanın « oransızlığı » derken neyi kasteder?

İnsanla onu çevreleyen arasında ortak bir ölçünün olmamasıdır. Sonsuz büyük ile sonsuz küçük arasında kalan insan, ikisine de erişemez: « hiç ile bütün arasında bir orta » olarak kalır. Orta büyüklükler için yaratılmış aklı, onu her yandan kuşatan uçları kavramaya yetmez.

Yine de iki yol bir eşikte kesişir. İkisi de insanı merkezden uzaklaştırır ve aynı unvanı elinden alır: her şeyin ölçüsü olma unvanını. Pascal onu uçların yargıcı olma yerinden kovar; Laozi ise ilkesi adlandırma yerinden. İki yolun sonunda aynı vazgeçiş vardır — bizi kuşatanı kuşatmaktan, « sessizce seyretmekten » ya da adını bilmemeyi yeterli görmekten. Biri titrer, diğeri razı olur; ama ikisi de kendini gerçekliğin ölçüsü sanmaktan vazgeçer. Ve bu merkezden uzaklaşmadan, ne birinde ne diğerinde, insanın küçülmesi çıkmaz: insanın taşımak zorunda olmadığı bir ölçüsüzlüğü taşımaktan kurtulmasının huzuru çıkar.

Geriye, sınırsız enginliğiyle dünya kalır — ve insanı da kendi yerinde; ne zirvede, ne merkezde, ne de hiçbir yerde yok. Dağlar sisin içinde kaybolur, nerede bittikleri bilinmez; ve belki de, onları ölçmeyi istemekten vazgeçtiğimizde, onları görmeye başlarız.

---

**À lire aussi**

- [Petit devant l’immense](https://viasophia.org/articles/2026-06-12-petit-devant-l-immense/)
- [Le malheur d’une chambre](https://viasophia.org/articles/2026-06-12-le-malheur-d-une-chambre/)
- [Ni dessein ni faveur](https://viasophia.org/articles/2026-06-23-ni-dessein-ni-faveur/)
- [Le moyeu vide](https://viasophia.org/articles/2026-06-03-le-moyeu-vide/)

## Kaynaklar

- Blaise Pascal, *Pensées* — Wikisource, éd. Brunschvicg (1897) (https://fr.wikisource.org/wiki/Pens%C3%A9es_(Pascal,_%C3%A9d._Brunschvicg))
- Lao-Tseu, *Tao Te King* — Imprimerie royale, 1842 (Wikisource), çev. Stanislas Julien (https://fr.wikisource.org/wiki/Tao_Te_King_(Stanislas_Julien))


Kanonik Kaynak : https://viasophia.org/tr/articles/2026-06-26-milieu-entre-rien-et-tout/